Een Indische briefkaart gebruikt in Nederland

Toen Nederland in mei 1945 was bevrijd, was aan heel veel grondstoffen een groot gebrek. De industrie en handel waren niet ongeschonden uit de oorlog gekomen. Zo was er ook een groot tekort aan papier. Papier voor het vervaardigen van briefkaarten bijvoorbeeld. De drukkerij van Joh. Enschedé & Zonen te Haarlem vond een oplossing door briefkaarten bestemd voor Nederlandsch-Indië te voorzien van een opdruk. Joh. Enschedé & Zonen beschikte over een voorraad briefkaarten gedrukt voor Nederlandsch-Indië met de waarde van 3½ cent met een zegelafbeelding uit de zogenoemde ‘karbouwen’ uitgifte. Deze kaarten waren al vanaf 1937 in Nederlandsch-Indië verkrijgbaar en werden daarom regelmatig bijgedrukt. Op de briefkaart zijn de teksten zowel in het Nederlands als in het Maleis gedrukt. De voorraad bedroeg 4.263.768 briefkaarten in onversneden vellen van 36 stuks. Op 14 juni 1945 werden 4.148.572 briefkaarten met opdruk afgeleverd bij de PTT door de drukkerij van Joh. Enschedé & Zonen. Briefkaart is Kartoepos (postkaart), adres is ‘alamat, afzender is sipengirim en naam is nama. Dus de vertaling van het zinnetje: Naam en adres van den afzender was: Nama dan ‘alamat sipengirim. Elke Nederlander kon vanaf juni 1945 beschikken over deze briefkaarten, die waren voorzien van een opdruk in rode inkt: NEDERLAND 5. De oude waarde van 3½ cent was door middel van horizontale lijntjes doorgehaald, evenals de landsnaam Ned. Indië. Het cijfer 5 kennen we van de guilloche serie die in 1940 was verschenen. Links het zwarte cijfer 5 gebruikt op de postzegel en rechts het rode op de briefkaart. Met een loep kan een klein deukje in de tweede letter E van het woord NEDERLAND worden ontdekt. Deze plaatfout komt niet zo veel voor. Maar hoe zat het met de voorraad briefkaarten in Nederlandsch-Indië? Op 1 mei 1937 werd een briefkaart van 3½ cent in de tarievenlijst opgenomen. Men had alleen briefkaarten van 5 cent in het ‘karbouwen’ type voorhanden. Besloten werd om de voorraad van deze briefkaarten in Nederlandsch-Indië zelf te voorzien van een opdruk in de waarde van 3½ cent. Wel kreeg Joh. Enschedé de opdracht om briefkaarten te drukken in het ‘karbouwen’ type met als afbeelding de bestaande postzegel van 3½ cent in dezelfde kleur grijs als de postzegel. De lay-out van de briefkaart werd aangepast, het wapen linksboven op de oude kaart verdween, maar de teksten bleven gelijk. In 1942 werd tijdens de Japanse bezetting van Nederlandsch Indië de term Ned. Indië in de afbeelding van de postzegel gewijzigd in DAI NIPPON, maar het woord ‘briefkaart’ bleef gehandhaafd. Tot 1943. Want toen werd het woord ‘briefkaart’ vervangen door Japanse schrifttekens. Als voorbeeld een dergelijke kaart als geadresseerde: J.M. van Dort te Tegal, verzonden op 16 juli van het jaar 2603 door Th. Van Dort te Sidoardjo, Oost Java. Familie van Wieteke van Dort? Zij is geboren in Soerabaja op 16 mei 1943. Sidoardjo ligt daar niet ver vandaan. Het jaartal 2603 is gelijk aan het jaartal 1943. De Japanse jaartelling werd in het bezette Nederlandsch-Indië voorgeschreven. Na de Japanse bezetting werden in elk geval géén briefkaarten meer gedrukt in het ‘karbouwen’ type maar werd de afbeelding van een postzegel van 5 cent gebruikt uit de serie postzegels gedrukt door de American Bank Note Company te New York. Alleen de waarde werd gewijzigd in 3½ cent, want een postzegel in die waarde in deze serie was niet voorhanden. De briefkaart kwam op 16 april 1946 in omloop. De briefkaart met de opdruk NEDERLAND en 5 (cent) werd vanaf 16 juni 1945 verkrijgbaar gesteld. De vroegst bekende datum van gebruik is 21 juni 1945. Op 1 juli 1948 werd de briefkaart buiten gebruik gesteld.