Deltawerken: Nederland en het water met klimaatadaptatie

De Deltawerken vormen een gigantisch verdedigingssysteem in het zuidwesten van Nederland (Zeeland, westelijk Noord-Brabant & Zuid-Hollandse eilanden) om het land te beschermen tegen hoogwater vanuit de Noordzee. Het stelsel van 13 grote dammen, stormvloedkeringen en sluizen is pas gebouwd na de verwoestende Watersnoodramp van zaterdag 31 januari t/m 1 maart 1953 (9 dagen later is de Watersnood-postzegel al uitgegeven).

De Nederlanders leven met de delicate samenhang tussen land en water. Liefst 60 % van het land is kwetsbaar voor overstromingen en 26 % ligt zelfs onder de zeespiegel.

Emissie ‘Deltawerken – Nederland en het water’ is ontworpen door Hans Gremmen in een oplage van 75.000 postzegelvellen met 6 postzegels waarna 2 verschillende postzegels, uitgiftedatum 5 oktober 2026 en gedrukt door Joh Enschedé.

Uitgiftereden? Klimaat-afdaptatie

De reden van de uitgifte van de emissie ‘Deltawerken – Nederland en het water’ is om extra aandacht  te vragen voor klimaatadaptatie. Met andere woorden er dienen maatregelen getroffen te worden om negatieve gevolgen van klimaatverandering (zoals hitte, droogte, extreme regenval & zeespiegelstijging) op te vangen.

Alles hierbij is toekomstig gericht., staat in het teken van blijvende en noodzakelijke bescherming van ons land middels dijkverhogingen / dijkversterkingen, onderhoud & vernieuwing waterwerken. 

Grafisch ontwerper Hans Gremmen vraagt aandacht voor renovatie van al deze Deltawaterwerken.

Door afbeeldingen van het eerste, laatste en belangrijkste waterbouwkundige project op dit zegelvel op te voeren, vraagt hij aandacht voor klimaat-adaptatie.

Tien Delta-waterwerken: [1] Veerse Gatdam (1956 -1961), [2] Maeslantkering (1991 -1997), [3] Oosterscheldekering (1969 – 1986 met maar liefst 17 jaren), [4] Bathse Spuisluis (1980 – 1987), [5] Haringvlietdam (1958 – 1971), [6] Hollandse IJsselkering (1954 – 1958), [7] Zeelandbrug (1963 – 1965), [8] Zandkreekdam (1959 – 1960), [9] Grevelingendam (1958 – 1965), [10] Brouwersdam (1962 – 1972).

De eerste, laatste & belangrijkste Delta-waterbouwkundige project

Het gigantisch grote en geografisch omvangrijke verdedigingssysteem tegen het water met zijn overstromingen telt een grote verscheidenheid aan dammen, sluizen, dijken, keringen en bruggen. Grafisch ontwerper Hans Gremmen uit Amsterdam heeft hieruit een weloverwogen keus in drie deelonderwerpen gemaakt.

1) Eerste waterbouwkundig project (zie Deltawerken nr. 6)

De Hollandse IJsselkering (1954 – 1958, zie Delta-waterwerken nr. 6]) is de eerste bouwwerk geweest.

Ook andere basisactiviteiten om de enorm omvangrijke en jarenlange activiteiten van de Deltawerken uit te kunnen voeren, komen in dit deelhoofdstuk aan de orde o.a. noodzakelijk bij de aanleg van de Veerse Gatdam [zie Delta-waterwerken nr. 1]. Volgende machines zijn als hijskranen, caissonslepers, baggermolens, draglines en zandspuiten (en rijsthoutwerkers) ook noodzakelijk bij de Deltawerken-uitvoering.

2) Laatste waterbouwkundig project (zie Deltawerken nr. 2)

De Maeslantkering in de Nieuwe Waterweg bij Rotterdam is het laatste bouwwerk geweest (1991 – 1997 [Delta-waterwerken 3]).

Deze kering bestaat uit twee enorme, holle stalen deuren (drijvende pontons, 210 x22 m, gewicht 6.800 ton) en twee lange stalen armen (237 m), die de deuren verbinden met grote scharnieren op de oevers van de Nieuwe Waterweg. Normaal liggen de deuren op de kant. Bij hoogwater varen ze automatisch in de riviermonding en lopen ze vol water om af te zinken. Pas dan begint de verdediging tegen het zeewater.

Op de postzegelafbeelding zijn de deuren in gesloten toestand afgebeeld. Dit beeld is gemakkelijk in tweeën te delen, waarbij beide delen zich goed lenen om zelfstandig op een postzegel te staan, links of rechts zoals hierboven is afgebeeld. De ronde vormen komen bovendien terug in de witte uitsparingen en de zonnen.

Grafisch ontwerper Hans Gremmen: “De prominente aanwezigheid van de zon (in volle & halve glorie opgevoerd) heb ik onderdeel van het geheel gemaakt. Reden? De zon komt iedere dag weer op en staat zo symbool voor een nieuw hoopvol begin overeenkomstig de start van een veiliger bestaan door de bouw van de Deltawerken.”

Nogmaals grafisch ontwerper Hans Gremmen: “Ik heb bewust voor de eikenboom gekozen, omdat het een inheemse boom is en de meest voorkomende boom van ons land.”

Voor beide ontwerpers van de emissie ‘Voltooiing van de Deltawerken’ (1986) heeft de grote hoeveelheid aan Deltawerk-elementen veroorzaakt dat ze alles in historisch perspectief hebben geplaatst met daarin de nodige tegenstellingen in de afbeeldingen.

Afstandelijke en abstract-schematische afbeelding van de Oosterscheldekering tussen Schouwen-Duiveland en Noord-Beveland met links een gedeelte van een oude gravure van een woest realistische overstroming en aan de rechterkant kalm en rustig kabbelend water.

Schematisch getekende pijlers (mankracht-schakels-overgaand-in-echte-pijlers) met ertussen de gefotografeerde beweegbare schuiven van de Oosterscheldekering. Links een foto van een dijkdoorbraak in 1953. Het dak van het huis is zelfs op de postzegel nog zichtbaar.

De beweegbare holle stalen deuren van de Maeslantkering in de Nieuwe Waterweg bij Hoek van Holland behoren tot het sluitstuk van de Deltawerken. Het zijn drijvende pontons van 210 x 22 meter met een gewicht van zeven ton. De Zeelandbrug (verbindt Noord-Beveland met Schouwen-Duiveland overeenkomstig de Oosterscheldekering) behoort ook tot een van de topstukken van het Deltawerkenproject.

3) Grootste waterbouwkundig project (zie Deltawerken nr. 3)

De grootste en meest uitdagende klus is de aanleg van de Oosterscheldekering geweest van het totale Deltawerken-project, die gelijk met de Zeelandbrug Schouwe-Duiveland met Noord-Beveland, verbindt (zie Delta-waterwerken nr. 3 & 7).

4) Eerder en extra toegevoegd waterbouwkundig project

In 2003 schenkt de emissie ‘Nederland en het water’ (nvph 2152/61) aandacht aan de sluiting van de Zandkreekdam (zie Delta-waterwerken nr. 8) en de sluiting van de Grevelingendam (zie Delta-waterwerken nr. 9).

In 1950 is al een dijkwerker op een Zomerpostzegel opgevoerd, evenals op de  Zomerzegel 1959, maar is dan als rijsthoutwerker omschreven.

5) Inventarisatie van waterwoorden

Er bestaat een woordenlijst Nederlandse woorden, waaruit blijkt dat water voor ons land belangrijk is. Onderzoeker Nico van Duijn heeft een lijst met 254 hoofdwoorden & sub-woorden samengesteld, die start met nr. 1: A, Aa & Ae en eindigt met nr. 178: Zwin.

Over de gehele rechter velrand is deze dominerende woordenlijst in klein en moeilijk leesbaar  blauw opgevoerd.